Zaraz po przyjeździe do Holandii z dzieckiem szybko okazuje się, że opieka wygląda tu inaczej niż w Polsce. Nie ma żłobka rejonowego, do którego gmina przydziela miejsce. Placówki są prywatne lub półprywatne, a zapisujesz do nich dziecko zawsze samodzielnie. Państwo pokrywa lwią część rosnących kosztów. Paradoks polega na tym, że większym problemem niż pieniądze bywa samo zdobycie adekwatnego miejsca. Listy oczekujących są długie, a samo miejsce warto, by było zlokalizowane jak najbliżej. Dowiedz się więcej na ten temat. Poznaj rodzaje opieki, terminy, procedury i istotne dane praktyczne o czasie oczekiwania.
Co musisz zrobić zaraz po narodzinach dziecka?
Tuż po narodzinach dziecka jest mnóstwo szczęścia i radości, ale i sporo kwestii formalnych do „odhaczenia”. Wszystkie są bardzo ważne, a przegapienie terminów może wiązać się z pewnymi problemami.
-
- Geboorteaangifte – rejestracja urodzenia w gminie w ciągu 3 dni. Dziecko dostaje wtedy BSN, czyli numer identyfikacyjny będący odpowiednikiem naszego PESEL-u. Gmina sama przekaże dane m.in. do urzędów świadczeń i skarbowego.
- Procedurę opisuje Gemeente Rotterdam.
- Zorgverzekering – zgłoszenie dziecka do ubezpieczenia zdrowotnego w ciągu 4 miesięcy. To jedyna instytucja, której numer BSN dziecka musisz podać samodzielnie.
- Kinderbijslag – to zasiłek rodzinny. Po rejestracji w gminie SVB, czyli holenderski ZUS od świadczeń rodzinnych, sam wyśle Ci zaproszenie do złożenia wniosku.
- Kinderopvangtoeslag – wniosek o dopłatę do opieki nad dzieckiem złóż w ciągu 3 miesięcy od dnia rozpoczęcia zajęć w żłobku lub przedszkolu. Urząd nie przyznaje dofinansowania dalej niż 3 miesiące wstecz, więc spóźnienie oznacza utratę części pieniędzy.
Jakie są rodzaje opieki nad dzieckiem?
Holenderski system prawny dzieli opiekę według wieku dziecka i jego zdrowia. Wszystkie poniższe placówki prowadzą podmioty prywatne, więc do każdej należy zgłosić się bezpośrednio; nic nie dzieje się „automatycznie”. Machinę trzeba uruchomić samodzielnie.
- Kinderdagverblijf (dagopvang) – całodzienna opieka dla dzieci od 0 do 4 lat, odpowiednik polskiego żłobka.
- Gastouderopvang – opieka u zarejestrowanej opiekunki w jej domu, dla dzieci od 0 do 13 lat, umawiana przez tzw. gastouderbureau, czyli agencję pośredniczącą.
- Peuteropvang – opieka i zajęcia rozwojowe dla dzieci w wieku 2–4 lat. Dziecko uczęszcza do grupy kilka razy w tygodniu na kilka godzin dziennie.
- Voorschoolse educatie (VVE) – program dla dzieci 2,5–4 lat z ryzykiem opóźnienia, szczególnie w rozwoju narządu mowy. Dziecko uczęszcza tam ok. 16 godzin tygodniowo, a skierowanie wydaje consultatiebureau (przychodnia dziecięca) lub GGD.
- Buitenschoolse opvang (BSO) – opieka dla dzieci szkolnych przed lekcjami i po nich, za co w Polsce odpowiada świetlica.
| Uwaga dla Polaków! Niektórzy proponują przy dzieciach dwujęzycznych rozwiązanie VVE (Voorschoolse educatie), żeby wspomóc naukę niderlandzkiego. Więcej o samym programie znajdziesz na stronie Rijksoverheid. |
Na co patrzeć, wybierając placówkę opiekuńczą dla dzieci i jak się ma do tego LRK?
Każda placówka musi być wpisana do Landelijk Register Kinderopvang, czyli krajowego rejestru opieki, i mieć nadany swój własny numer LRK. To nie jest formalność bez znaczenia; bez tego wpisu opiekun prawny dziecka nie otrzyma dofinansowania do opieki. Jakość placówek kontroluje GGD, czyli holenderski odpowiednik sanepidu.
Przed ostatecznym podpisaniem umowy warto więc odwiedzić stronę landelijkregisterkinderopvang.nl i sprawdzić, czy dana placówka figuruje wśród podmiotów wpisanych do Landelijk Register Kinderopvang.
Żłobek – ile czeka się na miejsce w Holandii?
Wrażenia od znajomych nie mówią całej prawdy; lepiej opierać się jednak na prawdziwych danych zbieranych latami. Odpowiada za to rządowy monitoring (Wachttijdenonderzoek Kinderopvang, prowadzony na zlecenie ministerstwa), który pokazuje skalę problemu w czterech największych miastach w Holandii. I jednocześnie pokazuje powód, dla którego wielu rodziców decyduje się zapisać swoje dzieci do kilku list jednocześnie.
Czas oczekiwania na miejsce (lokalizacja)
| Gdzie? | Czeka ponad 3 miesiące |
| Cztery największe miasta | 18% |
| Cała Holandia (średnio) | 14% |
Czas oczekiwania na miejsce (wiek dziecka)
| Wiek dziecka | Czeka ponad 3 miesiące |
| Dzieci 1–2 lata | 22% |
| Pozostałe grupy wiekowe | 14% |
Wzrok najbardziej przyciąga różnica czterech punktów procentowych między czterema największymi miastami a średnią krajową. Pokazuje ona jasno, że w dużych aglomeracjach o miejsce jest po prostu trudniej. Jeszcze wyraźniej widać to przy podziale według wieku, bo najdłużej czekają rodzice najmłodszych dzieci, tych między pierwszym a drugim rokiem życia.
Do tego dochodzi niedobór opiekunów, czyli brak rąk do pracy – jesienią 2025 brakowało w tym zawodzie blisko 7 000 osób, co samo w sobie źle wpływa na działanie każdej placówki. Pełne dane opublikowano na Rijksoverheid.
Ile wynosi dofinansowanie do opieki w 2026 roku?
Opieka w Holandii jest płatna, ale nie w pełni: państwo zwraca większość kosztów przez dopłatę zwaną kinderopvangtoeslag. Można ją otrzymać wyłącznie wtedy, gdy oboje rodziców pracuje lub uczy się, a placówka jest zarejestrowana w LRK.
Dopłata pokrywa koszt nie w całości, a jedynie do określonej stawki godzinowej, i do maksymalnie 230 godzin miesięcznie na dziecko. Maksymalne stawki na 2026 rok prezentują się następująco:
- Dagopvang – 11,23€ za godzinę.
- BSO – 9,98€ za godzinę.
- Gastouderopvang – 8,49€ za godzinę.
Wysokość zwrotu jest uzależniona od wspólnego dochodu rodziny. Przy dochodzie do ok. 56 000€ rodzina pracująca ma prawo do maksymalnego zwrotu na poziomie 96%. Powyżej tego progu procent stopniowo spada, aż do ok. 33% przy dochodach najwyższych. To ważny próg – po jego przekroczeniu warto przeliczyć, ile godzin opieki naprawdę Ci się opłaca.
Wniosek składa się przez Mijn Toeslagen, czyli internetowy portal urzędu skarbowego, do którego logujesz się swoim DigiD – jeden login do wszystkich holenderskich urzędów. Dopłatę można dostać z mocą wsteczną maksymalnie do trzech miesięcy. Szczegóły opisuje Rijksoverheid.
Uwaga na reformę finansowania opieki od 2029 roku!
Rząd planuje zastąpić dzisiejszą dopłatę bezpośrednim finansowaniem placówek. To bardzo duża zmiana.
W nowym modelu państwo pokryje 96% do maksymalnej stawki niezależnie od dochodu, a rodzic zapłaci ok. 4% oraz ewentualną nadwyżkę. Start przesuwano już kilka razy – najpierw uruchomienie planowano na rok 2025, potem 2027, a obecnie ma to nastąpić 1 stycznia 2029. Państwo zacznie wówczas wypłacać ponad 9 miliardów euro rocznie bezpośrednio organizacjom opieki.
| Dla rodzin ważna jest jedna zmiana! Dziś, jeśli zarobisz więcej, niż zadeklarowałeś, urząd każe zwrócić nadpłaconą dopłatę – w nowym systemie ten uciążliwy mechanizm znika, bo pieniądze trafią prosto do placówki. Prace nad ustawą dalej trwają, więc koniecznie śledź komunikaty na Rijksoverheid. |
Peuteropvang i VVE – co z dziećmi między 2 a 4 rokiem życia?
Przed pójściem dziecka do szkoły powstaje okno czasowe między 2. a 4. rokiem życia, w którym warto rozważyć peuteropvang, czyli opiekę dla maluchów w wymiarze kilku skróconych dni zajęć tygodniowo. To dobra forma przygotowania do szkoły i osłuchania się dziecka z trudnym niderlandzkim.
Dofinansowanie działa tu inaczej niż w żłobku. Tracisz prawo do dopłaty do opieki, jeśli tylko jeden z rodziców pracuje. Dopłaty często jednak realizują gminy, które dokładają się do peuteropvang we własnym zakresie – zwykle do ok. 8 godzin tygodniowo.
Osobny przypadek to VVE – program dla dzieci z ryzykiem opóźnienia, zwłaszcza językowego, pomocny dla polskojęzycznych dzieci. Dziecko uczęszcza na zajęcia wtedy nieco więcej, bo ok. 16 godzin tygodniowo, przy czym za całą organizację i kompletne finansowanie odpowiada gmina.
Kiedy dziecko może iść do szkoły podstawowej?
Zasada jest prosta i mieści się tak naprawdę w dwóch odrębnych punktach. Po pierwsze, dziecko może pójść do szkoły po ukończeniu 4. roku życia – to moment, w którym można je tam posłać.
Obowiązek szkolny natomiast, czyli leerplicht, zaczyna się jednak dopiero pierwszego dnia miesiąca po ukończeniu 5. roku życia – to moment, od którego dziecko już musi chodzić do szkoły. Dziecko można zapisać do szkoły już od 3. roku życia, ale dopiero od wieku 3 lat i 10 miesięcy będzie mogło do niej uczęszczać, choć wyłącznie na dni adaptacyjne – na maksymalnie łącznie pięć pół-dni.
Jak działa centralny zapis do szkoły w dużych miastach?
W Amsterdamie, Rotterdamie, Utrechcie i Hadze wybór szkoły nie jest w pełni swobodny. Obowiązuje bowiem centralny system rejestracji z losowaniem.
Weźmy po lupę stolicę Holandii – Amsterdam – wedle BBO Amsterdam. W miejskim systemie przyjęć uczestniczy ok. 210 szkół. Rodzice dostają od gminy formularz wyboru szkoły (voorkeursformulier) i składają go w placówce pierwszego wyboru w wyznaczonym oknie.
Okna prezentują się następująco:
| Data urodzenia dziecka | Termin złożenia formularza |
| 1 września – 31 grudnia 2022 | do 12 marca 2026 |
| 1 stycznia – 30 kwietnia 2023 | do 28 maja 2026 |
| 1 maja – 31 sierpnia 2023 | do 5 listopada 2026 |
Przy zapisie działają reguły pierwszeństwa – starsze rodzeństwo już uczące się w danej szkole oraz osiem najbliższych placówek według Twojego adresu. W razie zbyt dużej liczby chętnych następuje losowanie, w trakcie którego miejsca przydziela komputer na podstawie losu.
Jakie są dostępne rodzaje szkół do wyboru ww Holandii?
Holenderski system szkolny jest zróżnicowany światopoglądowo i pedagogicznie. Mamy więc do wyboru szkoły
- openbaar (publiczne, świeckie);
- bijzonder (o profilu wyznaniowym – katolickie, protestanckie i inne).
Osobno funkcjonują koncepcje pedagogiczne, takie jak Montessori, Dalton, Jenaplan czy Vrije School.
W przypadku polskiej rodziny osiedlającej się na stałe zwykle najlepszym rozwiązaniem jest szkoła holenderska, a nie międzynarodowa, bo te ostatnie są pomyślane raczej dla pobytu tymczasowego. Dla dzieci, które nie znają jeszcze niderlandzkiego, istnieją klasy przejściowe – nieuwkomersonderwijs, taalklas albo schakelklas – które ułatwiają im wejście do normalnej klasy.
Jak zbudowana jest holenderska szkoła podstawowa (4–12 lat)?
Holenderska podstawówka trwa dłużej niż polska i ma inną numerację klas. Dzieci dzieli się na osiem roczników zwanych groep; od groep 1 do groep 8. Dwa pierwsze, groep 1 i groep 2, to odpowiednik naszej zerówki – dziecko ma wtedy 4–6 lat i spędza czas na zabawie oraz oswajaniu się ze szkołą. Właściwa nauka zaczyna się dopiero od groep 3, gdzie dzieci uczą się czytać i pisać.
Cała podstawówka kończy się około 12. roku życia, po groep 8, i wtedy dziecko przechodzi do szkoły średniej, czyli voortgezet onderwijs.
| Ważna uwaga! W przeciwieństwie do Polski w Holandii dziecko trafia do szkoły wcześniej niż w kraju rodzimym, bo już jako czterolatek. |
A co w przypadku dzieci w wieku od 5 do 18 lat?
Jeszcze parę słów o samym obowiązku szkolnym, który obejmuje dzieci w wieku od 5 do 18 lat, choć po 16. roku życia już warunkowo. Warto je znać, bo za ich nieprzestrzeganie grożą nieprzyjemne konsekwencje.
- Leerplicht – pełny obowiązek szkolny obejmuje dzieci od 5 do 16 lat.
- Kwalificatieplicht – obowiązek trwa także między 16 a 18 rokiem życia, choć tylko wtedy, gdy nastolatek nie ma jeszcze tzw. startkwalificatie, czyli minimalnego dyplomu (havo, vwo lub mbo poziom 2).
- Kontrola i wagary – nad obecnością czuwa leerplichtambtenaar, czyli urzędnik do spraw obowiązku szkolnego. Wagary szkoła zgłasza do urzędu i mogą się one skończyć rozmową dyscyplinującą, a nawet grzywną dla rodziców.
Osobną kwestią jest urlop poza wakacjami. W Holandii rodzic nie może ot tak zabrać dziecka na dłuższy wyjazd w środku roku – dni wolne od szkoły poza oficjalnymi feriami wymagają zgody dyrektora, a w niektórych przypadkach nawet urzędnika! Wyjątek dotyczy pięciolatków, dla których dopuszcza się do pięciu godzin zwolnienia tygodniowo za powiadomieniem dyrektora, dopóki dziecko nie skończy sześciu lat.
Na koniec pamiętaj o tym, aby miejsce w żłobku rezerwować jeszcze w ciąży, a terminy szkolne pilnować według daty urodzenia dziecka. Pamiętaj też, żeby przed każdym wnioskiem potwierdzać aktualne kwoty na stronach rządowych, bo te zmieniają się co pół roku.